1399/5/4 شنبه
فارسی
 
.

صدور رأی دیوان بین‌المللی دادگستری در قضیه اختلاف پیرامون وضعیت و استفاده از آب‌های سیلالا 2022

.
.


صدور رأی دیوان بین‌المللی دادگستری در قضیه اختلاف پیرامون وضعیت و استفاده از آب‌های سیلالا 2022
 
دیوان بین‌المللی دادگستری در تاریخ اول دسامبر 2022، رأی خود در قضیه اختلاف پیرامون وضعیت و استفاده از آب‌های سیلالا (شیلی علیه بولیوی) را صادر کرد.
رود سیلالا مشترک میان شیلی و بولیوی واقع در بیابان آتاکاما، آبراهه‌ای است که طول آن به سختی، به 8 کیلومتر می‌رسد. این رودخانه از چشمه‌های آب زیرزمینی تالاب‌هایی در بخش پوتوسی بولیوی نشأت می‌گیرد و بعد از حدود 4 کیلومتر جریان در سرزمین بولیوی، وارد کشور شیلی شده و پس از پیوستن به رودخانه سن پترو، به اقیانوس آرام فرو می‌ریزد.
بولیوی همواره مدعی آن بود که جریان رود سیلالا در سال 1908 توسط شرکت‌های دارنده امتیاز شیلی در بولیوی کانال‌کشی و منحرف شده است. زیرا مقامات شیلی در این سال، به یک شرکت راه آهن شیلیایی اجازه دسترسی به آب این رودخانه را برای به کار انداختن موتورهای بخار لوکوموتیوها داده بودند، اما این شرکت در سال 1961، موتورهای بخار خود را با موتورهای دیزلی جایگزین کرد؛ همچنین در همان زمان، شیلی، از آن آب استفاده صنعتی و شرب می‌کرد. بولیوی این قرارداد امتیاز را در سال 1997 لغو کرد و رئیس جمهور بولیوی ادعا کرد که شیلی در حال دزدیدن آب‌ است.
در نهایت بعد از صدور چندین بیانیه از سوی رئیس جمهور بولیوی که در آنها شیلی را متهم به بهره‌برداری غیرقانونی از آب‌های سیلالا بدون پرداخت غرامت به بولیوی کرده بود و اظهار می‌کرد سیلالا یک رود بین‌المللی نیست، شیلی به استناد ماده 31 میثاق بوگوتا (1948) دعوایی را نزد دیوان بین‌المللی دادگستری علیه بولیوی مطرح کرد.
براساس ادعای شیلی، رودخانه سیلالا دارای وصف بین‌المللی است و در دسته آبراهه‌های بین‌المللی طبقه‌بندی می‌گردد و رژیم حقوقی آن باید تابع رژیم حقوقی آبراهه‌های بین‌المللی باشد. همچنین، شیلی در داخواست خود ادعا کرده است که در طی بیش از یک قرن رژیم بهره برداری مشترک از این رودخانه هیچگاه مورد اعتراض بولیوی قرار نگرفته است تا اینکه بولیوی در 1999 با نقض حقِ شیلی، استفاده از آب‌های این رودخانه را حق انحصاری بولیوی اعلام نموده است.
شیلی در دادخواست تقدیمی خود از دیوان بین‌المللی دادگستری تقاضا کرده است که اعلام و حکم کند که :
1. رودخانه سیلالا  آبراهه‌ای بین‌المللی و تابع حقوق بین‌الملل عرفی راجع به استفاده از آبراهه‌های بین‌المللی است؛
2. شیلی حق دارد از آب‌های رودخانه سیلالا، مطابق حقوق بین‌الملل عرفی، استفاده‌ای معقول و منصفانه نماید؛
3. بر اساس قاعده عرفیِ استفاده معقول و منصفانه، شیلی حق دارد به استفاده فعلی خود از آب‌های رودخانه سیلالا  ادامه دهد؛
4. بولیوی باید کلیه اقدامات لازم را جهت جلوگیری از آلودگی رودخانه سیلالا انجام دهد؛
5. بولیوی باید با شیلی در زمینه اطلاع‌رسانی به موقع اقدامات برنامه‌ریزی شده‌ای که ممکن است بر منابع آبی مشترک اثر منفی داشته باشد، تبادل داده‌ها و اطلاعات و انجام ارزیابی آثار زیست‌محیطی، به منظور توانا ساختن شیلی برای ارزیابی این اقدامات، همکاری کند. تعهداتی که بولیوی تاکنون نقض کرده، در مورد تعهداتش به اطلاع رسانی و مشورت با شیلی در رابطه با فعالیت هایی است که می‌تواند بر آب های رودخانه سیلالا یا استفاده از آن توسط شیلی تأثیر بگذارد.
در مقابل، بولیوی از دیوان درخواست کرده بود:
1. همه ادعاهای شیلی را رد کند؛
2. تا حدی که دیوان بر وجود اختلاف میان طرفین معتقد است، قضاوت کرده و حکم کند که:
الف) آب‌های سیلالا یک آبراهه بین‌المللی است که جریان سطحی آن به صورت مصنوعی افزایش یافته است؛
ب) مطابق قواعد حقوق بین‌الملل عرفی در استفاده از آبراهه‌های بین‌المللی که نسبت به سیلالا اعمال می‌شود، بولیوی و شیلی هر کدام محق به استفاده معقول و منصفانه از آب‌های سیلالا هستند؛
ج) استفاده فعلی شیلی از آب‌های سیلالا به حق بولیوی در استفاده معقول و منصفانه از این آب‌ها تضییع نکند؛
د) بولیوی و شیلی، متعهد به اتخاذ همه اقدامات مناسب برای پیشگیری از ایراد آسیب قابل توجه فرامرزی در سیلالا هستند؛
ه) بولیوی و شیلی، متعهد به همکاری، اطلاع‌رسانی و مشورت با دولت دیگر در رابطه با فعالیت‌هایی هستند که ممکن است براساس تأیید ارزیابی آثار زیست‌محیطی، متضمن خطر آسیب قابل توجه باشند؛
و) بولیوی هیچ تعهدی را در برابر شیلی در خصوص آب‌های سیلالا نقض نکرده است.
همچنین بولیوی از دیوان خواست که قضاوت کرده و حکم نماید:
1. بولیوی نسبت به کانال‌های مصنوعی و سازوکارهای زهکشی در سیلالا که در سرزمینش واقع شده حاکمیت دارد و از حق تصمیم‌گیری در مورد اینکه آیا و چگونه آنها را حفظ کند، برخوردار است؛
2. بولیوی بر جریان مصنوعی آب‌های سیلالا که در سرزمینش مهندسی، تقویت و ایجاد شده حاکمیت دارد و شیلی هیچ حق مکتسبه‌ای نسبت به آن جریان مصنوعی ندارد؛
3. هر درخواستی از سوی شیلی به بولیوی برای دریافت جریان افزایش یافته سیلالا، و شرایط و روش‌های آن، از جمله غرامتی که باید برای تحویل مذکور پرداخت شود، منوط به انعقاد توافقنامه با بولیوی است.
با توجه به نزدیکی مواضع طرفین در بسیاری از ادعاهای مطروحه، شیلی در دادخواست خود، از دیوان، صدور رأی اعلامی جهت پیشگیری از تغییر دیدگاه خوانده در آینده در مورد حقوق قابل اعمال بر آبراهه‌های بین‌المللی و نسبت به سیلالا را درخواست کرد. دیوان در این رابطه، ضمن تأیید امکان صدور رأی اعلامی خاطرنشان کرد که نقش دیوان در یک قضیه ترافعی حل و فصل اختلافات موجود است، از این رو، اگر دیوان به این نتیجه دست یافت که طرفین در خصوص یک ادعا یا ادعایی متقابل به توافق رسیده‌اند در حکم خود بیان خواهد کرد که آن ادعا بدون اعتراض بوده است.
بر این اساس، دیوان از 8 بند اجرایی، صرفاً در دو مورد ادعای مطروحه توسط طرفین را رد کرد و در 6 بند دیگر، مدعی توافق و همگرایی نظر دولت‌ها شد و در آن زمینه اظهار نظری نکرد، به نحوی که این امر انتقاد برخی از قضات دیوان مانند قاضی تومکا را برانگیخت؛ وی در بیانیه خود اعلام کرد، این رأی برای طرفین تعجب آور خواهد بود زیرا دیوان تقریبا در مورد هیچ چیز تصمیم‌گیری نکرد.
با وجود این، دیوان با صراحت بیشتری نسبت به آرای قبلی، بر عرفی بودن برخی تعهدات حقوق استفاده از آبراهه‌های بین‌المللی مانند تعهد به استفاده معقول و منصفانه و تعهد به پیشگیری از ایراد آسیب قابل توجه فرامرزی و تعهد به اطلاع‌رسانی و مشورت زمانی که خطر آسیب قابل توجه فرامرزی وجود دارد، صحه گذاشت.
هر چند از دیوان انتظار می‌رفت که در باب مفهوم مناقشه‌برانگیز «آبراهه» روشنگری نماید اما دیوان با محدود ساختن خود به بیانیه‌های طرفین و با برداشتی مضیق، به شیوه‌ای زیرکانه از پرداختن به این چالش حقوقی امتناع نمود.

لینک‌های مفید برای مطالعه بیشتر:
 
 
.
 
امتیاز دهی
 
 

نسخه قابل چاپ